Biblioteka

Barki z perspektywy anatomii

W grudniu 2020 roku rozpoczęliśmy kolejne wyzwanie jogiczne. Tym razem skupiamy swoją uwagę i praktykę na barkach. Zapraszamy więc do lektury artykułu Mai Ludwikowskiej, która przybliży wam tę część ciała z perspektywy anatomii.

Czym jest bark, staw barkowy, a czym jest obręcz barkowa?

Można znaleźć różne definicje kryjące się pod tymi pojęciami, dlatego, podobnie jak przy obręczy biodrowej czy biodrach, warto to uściślić.

Bark (często używany zamiennie z pojęciem staw barkowy) jest pojęciem obejmującym część obręczy kończyny górnej (obręczy barkowej), na którą składają się: staw ramienny, staw barkowo-obojczykowy, staw obojczykowo-mostkowy i połączenie między łopatką a ścianą klatki piersiowej, nie będąc stawem w sensie anatomicznym (ale połączenie to funkcjonuje jak staw), natomiast w swoim właściwym położeniu utrzymywane jest przede wszystkim przez mięśnie.

Obręcz barkowa składa się z dwóch barków połączonych przez mostek.

Poniżej ryciny pokazujące ten rejon: najpierw ogólny rzut z przodu na klatkę piersiową z obręczą barkową, następnie widok z przodu i z tyłu na bark,  a także zbliżenie na staw ramienny i barkowo-obojczykowy.

Można zauważyć, że połączenie obręczy barkowej nie jest tak ścisłe jak w przypadku obręczy biodrowej, co związane jest z funkcją tej części – górna część naszego ciała służy do wykonywania precyzyjnych, płynnych ruchów, zaś miednica daje nam “podstawę”. Dzięki temu mamy większą mobilność w tej części ciała (największy zakres ruchów spośród wszystkich stawów), ale też jest ona narażona na przeciążenia i uszkodzenia. 

Jeśli spojrzymy jeszcze raz na staw ramienny widzimy, że ma on małą i płytką panewkę i dlatego też stabilizacja głowy kości ramiennej w panewce jest uzależniona głównie od interakcji sił mięśniowych, w odróżnieniu od innych stawów, w których o stabilizacji w znacznej mierze decydują elementy bierne. Trzeba pamiętać, że staw ten bierze udział w prawie każdym ruchu kończyny górnej, jest tak dlatego, że jest to staw wieloosiowy, w którym ruchy odbywają się wokół nieskończonej liczby osi.

Poniżej grafiki z mięśniami, które związane są z obręczą barkową.

Oprócz mięśni, których jak widać nie brakuje, nie zapominajmy również o powięzi – tkance, która w ogromnej mierze wpływa na brak ruchomości lub ruchomość tego rejonu (o powięzi będę jeszcze kiedyś pisać).

Żeby pokazać jak złożony jest ruch w tym rejonie, można to zrobić opisując ruch ręki (kończyny górnej) do boku (czyli tzw. odwiedzenie): odwiedzenie do kąta 90° odbywa się w stawie ramiennym; ruch ponad ten kąt odbywa się w stawie mostkowo-obojczykowym(już nie w stawie ramiennym). Łopatka zostaje w tym ruchu przyciśnięta do żeber przez mięsień czworoboczny i teraz mięsień zębaty przedni zaczyna obracać blok ramienno-łopatkowy dookoła przez napinanie kolejnej grupy „zębów”. W tym czasie napięcie mięśnia naramiennego ma za zadanie zapewnić utrzymanie kąta prostego między osią podłużną łopatki a osią kości ramiennej. Trzeba pamiętać, że ruchy w swojej „czystej” postaci zachodzą bardzo rzadko (a to tylko jeden z przykładów).

Jeśli ktoś chce zagłębić się w te tematy (jaki mięsień odpowiada za co w poszczególnych ruchach), to zapraszam do lektury na stronach : (fizjoterapeutom.pl) Mięśnie działające na staw barkowy | Anatomia | Artykuły | Materiały | fizjoterapeutom.pl , Biomechanika stawu ramiennego | Biomechanika | Artykuły | Materiały | fizjoterapeutom.pl.

Barki a joga i asany

Jest ogromna liczba asan, w których skupiamy się na barkach: wzmacniając je, jak np. w sirsasanie albo innych pozycjach odwróconych, otwierając, jak np. w Gomukhasanie. 

Na początku praktyki warto skupić się na kontroli ruchu: robić coś wolniej, pewniej i świadomie wykonywać ruchy i wchodzić do pozycji, nie robić nic na siłę, bo może to spowodować uszkodzenie, a w przyszłości niestabilność czy zwyrodnienia. 

Dzięki jodze możemy dużo dobrego zrobić dla naszych barków, ale najpierw warto poszukać przyczyny, dla której są napięte czy słabsze. Podobnie jak przy obszarze miednicy, w barkach często gromadzą się napięcia związane ze stylem życia (np. siedzący tryb życia, szczególnie praca przy komputerze), uprawianą aktywnością fizyczną (szczególnie sporty siłowe), ale także wszystkie napięcia związane z sytuacjami stresowymi (o czym będzie już w kolejnych artykułach). W barkach kumuluje się także to, co dzieje się w innych częściach naszego ciała, dlatego też przy pracy z obręczą barkową nie możemy zapominać o szyi, głowie, czy też miednicy. 

Jak to zwykle w jodze bywa, warto także pamiętać, że prawidłowa ruchomość tego rejonu jest związana z naszym oddechem, który dla naszego ciała i umysłu jest kluczowy. Oddychajmy zatem i pracujmy z brakami w grudniu (ale i przez cały rok). 

Maja Ludwikowska

Źródła: 

  1. Bochenek A., Reicher M.: „Anatomia człowieka. Tom I. Anatomia ogólna, kości, stawy i więzadła, mięśnie”. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006
  2. Magdalena-Majdan-Krzysztof-Metera.pdf (wssp.edu.pl)
  3. Microsoft Word – Bark.doc (fizjoterapeutom.pl)
  4. Karczmarzyk W.: „Joga powięziowa integralnie”, Wydanie pierwsze, Warszawa 2020
  5. Jorittsma W.: „Anatomia na żywym człowieku. Wstęp do terapii manualnej”. Urban&Partner, Wrocław 2004
  6. Anatomia i choroba zwyrodnieniowa barku | Endoproteza.info – Informator dla pacjentów
  7. ANATOMIA-STAWU-BARKOWEGO.pdf (reh4mat.com)
  8. MECHANIKA KOŃCZYNY GÓRNEJ (kursyews.pl)
  9. Mięśnie działające na staw barkowy | Anatomia | Artykuły | Materiały | fizjoterapeutom.pl
  10. Biomechanika stawu ramiennego | Biomechanika | Artykuły | Materiały | fizjoterapeutom.pl

Grafiki:

  1. rys12900.jpg (400×350) (edukator.pl)
  2. bark-41-ryc1-duza.jpg (940×658) (mp.pl)
  3. https://www.google.pl/url?sa=i&url=https%3A%2F%2Fslideplayer.pl%2Fslide%2F2697317%2F&psig=AOvVaw1b7FGxUvfKku_yZfDWUftC&ust=1607514014277000&source=images&cd=vfe&ved=0CAIQjRxqFwoTCIil4N6mvu0CFQAAAAAdAAAAABAi
  4.  s7logo.bmp (1500×1500) (ortopediainfo.pl)
  5. https://endoproteza.info/staw-barkowy/anatomia-i-choroba-zwyrodnieniowa-barku/#
  6. obrecz-barkowa.png (1123×794) (rehvolta.pl)
  7. budowa-barku.jpg (451×671) (pawelgluchowski.pl)
  8. PsqkmCLdsM5D5aZkp79pFAKszKD69eMqO9aXTKmYps2mARckd-T9NMdlPOMsaGqDAk01Gz6t8FAjOpWG_LLcIiMYLVdY9V1RSJWPSmn0CVlC-ObMR-mYcdmkBrFTpi2MhciA83YQ4gR87A (512×433) (googleusercontent.com)
  9. 900 × 900 (bp.blogspot.com)
Zapisując się do newslettera wyrażasz zgodę na przesyłanie informacji o usługach Jogi Życia. Więcej informacji znajdziesz w Polityce Prywatności.